دکتر پیمان که به عنوان یکی از چهره های شاخص ملی – مذهبی و هم یک نواندیش برجستۀ دینی دنبالۀ جریان فکری اقبال، نخشب، شریعتی، طالقانی و حتی به نوعی کامل کنندۀ این جریان شناخته شده است و در همین راستا از ایشان کتاب ها و مقالات فراوانی در زمینه های گوناگون به چاپ رسیده و حتی چندین بار تجدید چاپ شده، و در زمینۀ مبارزاتی نیز به صورت عملی، بیش از نیم قرن علیرغم ناملایمتی های فراوان حضوری فعال دارد. برای بهره گیری از تجربیات ایشان به طرح سئوالاتی پرداخته ایم و آقای دکتر نیز پاسخ دادند:
سئوال: جنبش اعتراضی مردم ایران را عده ای به انقلاب مشروطه نزدیک می بینند(اعتراض ها در چارچوب نظام روی می دهد، پیوستن بخشی از روحانیت به مردم و گسستن بخش بزرگتری از نظام، خواست احیاء قانون اساسی و ...) عده ای نیز آن را تکرار انقلاب 57 از وجهی دیگر، ارزیابی شما در این باره چیست؟
پاسخ:از این بابت که در این جنبش مردم خواهان حاکمیت قانون و مشروطه و محدود بودن حکومت در عمل به قوانین مصوب مردم (دموکراتیک) اند، بی شباهت با جنبش مشروطیت نیست، اما جنبش سبز به لحاظ هدف ها و مشی بیشتر به نهضت ملی کردن صنعت نفت شبیه است تا انقلاب های مشروطیت و انقلاب بهمن 57. زیرا در هر دو جنبش احیای اصول معوق و تعطیل شده قانون اساسی به ویژه حق حاکمیت مردم از طریق برگزاری انتخابات آزاد و تاسیس یک مجلس کاملا اصیل و ملی مدنظر مردم بوده است. لازم به یادآوری است که یکی از دو ماده برنامه دولت دکتر مصدق، اصلاح قانون انتخابات که اساس مشروطیت و حاکمیت ملی بوده، به طوری که این امر مهم بدون مداخله دولت و قدرت های ذی نفوذ، در کمال سلامت و آزادی بر گزار شود. علاوه بر آن از درون مبارزه برای آزادی انتخابات و حراست از رای مردم در حمایت از آزادی انتخابات طرح ملی کردن نفت هم به پیروزی رسید. جنبش سبز نیز بر پایه خواست مردم برای آزادی و حاکمیت ملی، یعنی اجرای حقوق اساسی ملت مصرح در قانون اساسی که در جریان مبارزات انتخابات و سپس دفاع از آراء خود پدید آمد که هدف مشابهی را دنبال می کند. اما از این بابت که می خواهد هدف های معقول مانده انقلاب 57 را احیاء و به انجام برساند در ادامه آن انقلاب محسوب می شود. از نظر بسیاری از مردم انتخابات آزاد و آزادی احزاب و مطبوعات و آزادی عقیده و بیان، وجود یک مجلس مستقل و قدرتمند از مظاهر رکن جمهوریت است که باید احیاء و تحقق یابد. هم چنین پای بندی به ارزش هائی چون راستی و امانت داری حاکمان در رابطه با مردم و ادای مسئولیت ها، رعایت اصول عدالت، مدارا و عدم خشونت و انجام تعهدات قانونی و اخلاقی هم از مظاهر رکن اسلامیت نظام است که ان هم متاسفانه به مقیاس گسترده ای از سوی مسئولان حکومتی مورد بی اعتنایی قرار گرفته است، لذا همان گونه که نهضت ملی ایران در ادامۀ انقلاب مشروطه و برای احیاء اصول قانون اساسی به ویژه اصل عدالت و آزادی رای مردم بود، جنبش سبز نیز در ادامه همان جنبش ها و به ویژه انقلاب 57 و به منظور تحقق اصل حاکمیت مردم و آزادی انتخابات می باشد.
سئوال: با توجه به شباهتی که بین نهضت ملی و جنبش سبز بیان فرمودید، چه توصیه ای برای اتحاد و انسجام بیشتر رهبران جنبش سبز از جمله کروبی و موسوی دارید تا جریان مصدق – کاشانی تکرار نشود.
پاسخ: قطعا هر یک از این بزرگان، از آن که با تجربیات، حوادث تلخ و شیرین، نشیب و فرازها و آزمون های دشوار، درس های گرانبها با خود دارند تا مدد کارشان در انجام مسئولیت خطیری باشد که بر عهده گرفته اند. هر سه رویداد بزرگ تاریخ معاصر حاوی درس های بزرگی است که غفلت از هر یک می تواند به تکرار همان اشتباهات و شکست ها و خسران های اجتناب ناپذیر بینجامد.
سنگ اولیه راه سبز امید بر پایه های درستی استوار شده است، با توجه به ویژگی های فراطبقاتی و فراحزبی باید در عمل نیز نیروهای اجتماعی و اقوام و اصناف را که نقشی مولد و مفید در توسعه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایران دارند باید در خود جای دهد، برای این منظور رهبران و فعالان راه سبز امید باید ضمن یک تعامل فعال و گفتگوی موثر ضمن ایجاد همدلی با خواسته های کارگران، کشاورزان، پیشه وران، کسبه و تجار و هم چنین اقوام مختلف ایرانی که هر یک به نوعی از تبعیض های سیاسی، اجتماعی رنج برده و می برند در این نکته تردیدی نگذارند که تحقق هدف های جنبش سبز در بردارنده خواسته و حقوق اساسی برای همه مردم ایران است که جز با اتحاد و همدلی و همبستگی در یک اقدام واحد و یکپارچه تحقق پذیر نیستند، باید نشان دهند که قدرت عبور از درون که هیچ یک از این نیروها برای دستیابی به خواسته های بر حق خود به تنهایی قادر به گذر از موانع سخت کنونی نیستند. در واقع:
- رهبران جنبش باید حضوری پر رنگ در میان مردم داشته باشند و برای گفت و گوی مستقیم، صریح و صادقانه با مردم و همچنین با در میان گذاشتن حقایق، و ارائه راهکار برای مشکلات هیچ فرصتی را از دست ندهند.
– با توجه به نقش مراجع و همچنین در کنار مراجع، روشنفکران که در بیداری و روشنگری و حمایت از حقوق مردم داشته اند، و این نقش به خاطر محدود شدن آزادی و استقلال فکری و ارادی درونی حوزوی در دوران بعد از انقلاب، به شدت کم رنگ شده، به همین جهت فعالان راه سبز امید می توانند با توسعه روابط و گفت و گو با محافل علمی- حوزوی، در باز کردن استقلال مداری دینی، مدرسان و مجتهدان و مراجع موثر و مفید واقع شوند.
- گفت و گو و تعامل نزدیک و بی و اسطه مستمر رهبران راه سبز امید با توده های میلیونی و فعالان جنبش در سراسر کشور ، آنان را از دیدگاه های انتقادی و نظریات مبتکرانه و ظرفیت ها و محدودیت های جامعه و جنبش مطلع می سازد در ضمن ضرورت پاسخگوئی به همگان ، امکان بروز کژرفتاری و بداخلاقی و نزاع های غیر اصولی رهبران و فعالان را به حداقل می رساند و قابل کنترل می سازد.
سرانجام رهبران راه سبز امید سعه صدر و مدارای لازم را برای جذب همکاری ها و ابتکارات و هم فکری ها جهت جلوگیری از تک روی ها و دسترسی به اصول و هدف که راهبرد آن را پذیرفته اند، از خود نشان دهند تا همه از ظرفیت های وسیع جهت نتیجه استفاده نمایند.
سئوال:رهبران جنبش بر مبارزه قانونی پای فشاری می کنند که هدفی جز اجرای کامل قانون اساسی را ندارند. از طرفی حاکمیت نیز سرکوب اعتراضات مردمی را به استناد قانون توجیه می کند و موسوی و کروبی را به سر ننهادن به قانون و دیکتاتوری متهم می کند. با توجه به این واقعیت که قانون اساسی ایران دارای تناقضات زیادی است که مهم ترین شان تناقض میان حاکمیت و ولایت فقیه است، پرسش این است: کدام شیوۀ مبارزه، قانونی یا مسالمت آمیز؟
پاسخ:مشی اصلی تمامی جنبش های ملی معاصر ایران در انقلاب مشروطه تا امروز مدنی و مسالمت آمیز بوده است مواردی از قهر و خشونت از سوی گروههایی از مردم در مقاطعی، عکس العملی خارج از قاعده در برابر اعمال خشونت گسترده و سیستماتیک از سوی حاکمیت های استبدادی و دولت های اقتدارگرا بوده است، به طور مثال اگر محمد علی شاه به یاری قزاقان روسی و حمایت دولت روسیه مجلس شورای ملی را به توپ بست و مشروطیت را تعطیل و ده ها نفر از آزادی خواهان و نماینده گان مردم را به دار نمی کشید، حرکت های مسلحانه از سوی آزادی خواهان در گیلان و بختیاری پدید نمی آمد، و یا اگر محمد رضا شاه به یاری انگلیس و امریکا، بر ضد دولت ملی و منتخب مردم دست به کودتا نمی زد و در سال های بعد از آن صدها نفر از آزادی خواهان را اعدام و شکنجه نمی کرد، جنبش های مسلحانه از سوی گروهی از مبارزان شکل نمی گرفت. اما به رغم این واکنش ها جنبش عمومی مردم به صورت مدنی و مسالمت آمیز با حضور میلیونی در میادین و خیابانها پیروزی ملت را محقق ساختند. انتقاد و اعتراض بر ضد اقدامات حکومت اگر مسالمت آمیز باشد، یکی از حقوق اساسی ملت است که در قوانین اساسی دنیا از جمله در قانون اساسی جمهوری اسلامی به رسمیت شناخته شده است. اصل 27 قانون اساسی صراحت داردکه راه پیمایی مردم اگر همراه با حمل سلاح و تخریب نباشد، آزاد است. این آزادی هیچ قید و شرطی جز همان که در اصل مزبور آمده ندارد، پس اعتراض مسالمت آمیز حق قانونی مردم است و مردم همین مشی را برای دستیابی به حقوق خود دنبال می کنند، البته راه پیمایی یک شکل از اعتراض مسالمت آمیز است مردم می توانند از سایر اشکال نظیر انتشار نشریه، نوشتن مقاله، ابزار ... ،برگزاری اجتماعات مسالمت آمیز و از جمله توسط شبکه های اینترنتی استفاده کنند. و اما اعتصاب یعنی خودداری از انجام کار به عنوان نوعی اعتراض به شرایط کار یا هر هدف مشروع دیگر همانند راه پیمایی اگر بدون خشونت و تخریب و به طور مسالمت آمیز و آرام باشد، از حقوق اساسی شناخته شده در همۀ نظام های دموکراتیک برای بیان اعتراضات مردم است.
سئوال: گروهی محدود بودن جنبش به تهران و یکی دو شهر بزرگ و ریشه داشتن جنبش در طبقۀ متوسط را نقطۀ ضعف آن می دانند، ارزیابی شما در این باره چیست؟
پاسخ: خاستگاه اولیه و پایگاه اصلی همه جنبش های بزرگ ملی ایران از مشروطه تاکنون در درجۀ اول پایتخت و چند شهر بزرگ بوده است. دلیل آن هم روشن است. تراکم بیشتر جمعیت، درصد بالای افراد تحصیلکرده در شهرهای بزرگ، وجود مراکز بزرگ آموزشی و دانشگاهها، و جود سازمانها و ادارات دولتی، وجود نشریات و روزنامه های بیشتر، کارخانه ها و مراکز تولیدی و اقتصادی متعدد و متنوع و حضور نمایندگی دولت های خارجی، رشد طبقۀ متوسط و تحصیلکرده نیز در شهرهای بزرگ بیشتر است. مجموع این علل و عوامل باعث تمرکز بیشتر فعالان سیاسی و سازمانها و احزاب و سیاستمداران حرفه ای و انجمن های فرهنگی و اجتماعی در پایتخت و چند شهر بزرگ است. لذا روشن است که جنبش ها در این مراکز نطفه بدهند و رشد کنند. و در صورت تداوم تدریجا به سایر شهرها نیز گسترش پیدا کنند. اما این ویژگی منحصر به ایران نیست در سایر کشورها از جمله ممالک اروپایی و آمریکائی نیز جنبش های سیاسی و اعتراضی ابتدا و بیشتر در پایتخت و یکی دو شهر بزرگ اتفاق می افتد و به ندرت حالت سراسری پیدا می کند. سراسری شدن یک حرکت معمولا بعد از یک دوره طولانی پایداری و کسب موقعیت های اولیه اتفاق می افتد. البته درگیر شدن همۀ قشرها و طبقات ناراضی برای پیروزی یک جنبش اهمیت زیادی دارد. فعالان و رهبران جنبش سبز باید ضمن تماس و تعامل مستقیم با قشرها و طبقات دیگر جامعه، کارگران و معلمان و نیز احترام و ارتباط میان هدف های جنبش سبز و خواست های صنفی و مدنی و حقوق آنان را یاد آور شوند. با نشان دادن همدلی، همراهی آنها را با جنبش سبز که هدف هائی فراگیر و فراطبقاتی دارد جلب نمایند.
سئوال: نگاه شما به بنیان نهادن تشکیلات راه سبز امید چگونه است؟
پاسخ: به نظرم اصول اعلام شده به عنوان اساس تشکیلات جنبش سبز، درست و متناسب با ماهیت و هدف (فراطبقاتی و فراحزبی و فرا ایدئولوژیک) این جنبش است. البته انتخاب درست اصول و مدل سازماندهی یک عامل ضروری است ولی به تنهایی موقعیت آن را تضمین نمی کند.
سئوال: نگاه شما به تاثیر گذاری حوزه در این شرایط چگونه است و این که آیا حوزه می تواند همانند جنبش مشروطه، نهضت ملی، انقلاب بهمن 57 نقش به سزایی را در این زمان ایفا کند.
پاسخ: در دوران بعد از انقلاب 57 و با تاسی نظام جمهوری اسلامی که در آن روحانیت در راس حکومت قرار گرفت به تدریج مدیریت اداری و منابع مالی و سازمان های روحانیت و حوزه علوم های درسی - دینی به دولت وابسته شدند و مشاغل زیادی را در پست های مختلف اداری، سیاسی، نظامی و امنیتی اشغال کردند، روحانیت که پیش از آن نهادی مستقل از دولت و اغلب منتقد و مدافع حقوق مردم و پناهگاه مردمی بود که از ستم و تجاوز حاکمیت به آنان پناه می بردند به یک نهاد دولتی و نیروی مسلط به قدرت تغییر مکان دادند. از آن پس بخش اصلی انتقادات و اعتراضات مردم علیه حاکمیت، مستقیما متوجۀ روحانیون بوده است. از این رو نفوذ اجتماعی و معنوی آنان در میان مردم نسبت به دوران پیش از انقلاب به شدت کاهش یافت. اما همه فقها و مراجع وابستگی به دولت و دفاع از حاکمیت را نپذیرفتند. و با حفظ استقلال سیاسی و مالی از دولت، حق اعتراض و انتقاد را برای خود نگه داشتند. بسیاری از این افراد اساسا وارد میدان سیاست نشدند و بعضی حتی به انتقاد پرداختند. با این حال هنوز جامعه به لحاظ مذهبی (نه سیاسی) با فقها و مجتهدین پیوند دارند و آنها از این بابت در میان توده دارای نفوذ کلام زیادی هستند، لذا اگر بر رویه گذشته در حمایت از مردم که حقوق اساسی شان توسط حکومت تضییع شده است ادامه دهند. مردم در پی گیری و ادامۀ مطالبات خود ترغیب شده و با پشتوانه قوی تری ایستادگی خواهند کرد. در حال حاضر مراجع و مجتهدین در موقعیتی نیستند که همانند دوران مشروطه و انقلاب 57 به طور موثری ایفای نقش کنند اما اگر دوباره در مسیر استقلال از دولت گام برداشته و با خواست های مردم همدلی نشان دهند و در این کار مداومت خرج دهند بخشی از نفوذ سیاسی از دست رفته را باز یافته و حضورشان جنبش مردم را مقاوم تر می کند.
سئوال: همان طور که مطلعید آقای شاهرودی در قوه قضائیه مسند خودشان را به آقای صادق لاریجانی واگذار کردند، به نظر شما این انتصاب چه تاثیری بر روند اعتراضات مردمی خواهد گذاشت؟
پاسخ: با توجه به این که فرد جدید، عضوی از یک خانواده قدرت در طبقه حاکمه ایران و از کارگزاران اصلی در هیئت حاکمه هست، امیدوارم اگر قرار نیست در جهت استقلال قوه قضائیه و ممانعت از مداخله نهادهای دولتی امنیتی در وظایف این نهاد قضاوت اقدام موثری صورت گیرد، حداقل وضع از آن چه که هست بدتر نشود و به ویرانه ای که رئیس پیشین تحویل گرفتند بازگشت ننمایند. با این وجود نباید احتمال وقوع برخی تغییرات مثبت را در واکنش به جنبش کنونی و بحران هائی که نظام قضائی درگیر آنهاست، از نظر دور دانست و باید تاکید کنم که بسیاری از حکومت های اقتدارگرا بعد از سرکوب حرکت های اعتراضی مردم، جهت آرام سازی دست به اصلاحاتی می زنند که به نوبۀ خود پیشرفت بعدی جنبش ها را سبب می شوند.
سئوال: شما به عنوان یکی از چهره های شاخص مبارزاتی در نیم قرن اخیر چه پیشنهاد و نظری برای گروه های منتقد و معترض دارید؟
پاسخ: توصیه به همدلی بیشتر برای دستیابی به درک مشترک و دوستی در شرایط و موقعیت کنونی، و این که حرکت بر حق مردم در کوتاه مدت به نتایج مورد انتظار نرسید مایوس نشوند، بلکه دراز مدت شدن جنبش و تحول تدریجی فرصتی است تا جامعه و نیروهای پیشرو به پختگی و بلوغ بیشتری دست یابند و شکاف ها و خلاء های فکری و فرهنگی که موجب بروز تنش ها و کشمکش های فرساینده می شوند پر شوند. توسعه سیاسی با توسعه فرهنگی همراه و متوازن پیش رود و در هر جا به تدریج و هر موقعیتی که هستند به شبکه گسترده جنبش راه سبز امید وصل شوند و توانائیها و خلاقیت های خود را هماهنگ با دیگران در جهت روشنگری میان مردم و اعتلای سطح حرکت و گسترش آن به درون سایر قشرها و طبقات جامعه به کار گیرند. و قبل از هر چیز مطالبات خود را در سطح مطالبات عمومی و ملی این مرحله نگاه دارند.
جنبش سبز برای صیانت از آراء مردم یعنی آزادی انتخابات، آزادی های عقیده، مطبوعات و احزاب و ... حق حاکمیت مردم شکل گرفته است. این حقوق در قانون اساسی شناخته شده است و می تواند وسیع ترین شکل حمایت قشرها و طبقات مردم و بخش های دیگر از نیروهای درون حاکمیت را جلب کند، هر نوع چپ روی و یا راست روی، افراط و تفریط، جنبش را از حمایت بخش مهمی از نیروها محروم می کند. آزادی انتخابات و اصالت آرای مردم در عنوان اساس مشروعیت حکومت و نظام سیاسی کشور، از اصولی است که همه جا می توان از آن دفاع کرد.
گزارش توسط یکی از هواداران جنبش مسلمانان مبارز
سئوال: جنبش اعتراضی مردم ایران را عده ای به انقلاب مشروطه نزدیک می بینند(اعتراض ها در چارچوب نظام روی می دهد، پیوستن بخشی از روحانیت به مردم و گسستن بخش بزرگتری از نظام، خواست احیاء قانون اساسی و ...) عده ای نیز آن را تکرار انقلاب 57 از وجهی دیگر، ارزیابی شما در این باره چیست؟
پاسخ:از این بابت که در این جنبش مردم خواهان حاکمیت قانون و مشروطه و محدود بودن حکومت در عمل به قوانین مصوب مردم (دموکراتیک) اند، بی شباهت با جنبش مشروطیت نیست، اما جنبش سبز به لحاظ هدف ها و مشی بیشتر به نهضت ملی کردن صنعت نفت شبیه است تا انقلاب های مشروطیت و انقلاب بهمن 57. زیرا در هر دو جنبش احیای اصول معوق و تعطیل شده قانون اساسی به ویژه حق حاکمیت مردم از طریق برگزاری انتخابات آزاد و تاسیس یک مجلس کاملا اصیل و ملی مدنظر مردم بوده است. لازم به یادآوری است که یکی از دو ماده برنامه دولت دکتر مصدق، اصلاح قانون انتخابات که اساس مشروطیت و حاکمیت ملی بوده، به طوری که این امر مهم بدون مداخله دولت و قدرت های ذی نفوذ، در کمال سلامت و آزادی بر گزار شود. علاوه بر آن از درون مبارزه برای آزادی انتخابات و حراست از رای مردم در حمایت از آزادی انتخابات طرح ملی کردن نفت هم به پیروزی رسید. جنبش سبز نیز بر پایه خواست مردم برای آزادی و حاکمیت ملی، یعنی اجرای حقوق اساسی ملت مصرح در قانون اساسی که در جریان مبارزات انتخابات و سپس دفاع از آراء خود پدید آمد که هدف مشابهی را دنبال می کند. اما از این بابت که می خواهد هدف های معقول مانده انقلاب 57 را احیاء و به انجام برساند در ادامه آن انقلاب محسوب می شود. از نظر بسیاری از مردم انتخابات آزاد و آزادی احزاب و مطبوعات و آزادی عقیده و بیان، وجود یک مجلس مستقل و قدرتمند از مظاهر رکن جمهوریت است که باید احیاء و تحقق یابد. هم چنین پای بندی به ارزش هائی چون راستی و امانت داری حاکمان در رابطه با مردم و ادای مسئولیت ها، رعایت اصول عدالت، مدارا و عدم خشونت و انجام تعهدات قانونی و اخلاقی هم از مظاهر رکن اسلامیت نظام است که ان هم متاسفانه به مقیاس گسترده ای از سوی مسئولان حکومتی مورد بی اعتنایی قرار گرفته است، لذا همان گونه که نهضت ملی ایران در ادامۀ انقلاب مشروطه و برای احیاء اصول قانون اساسی به ویژه اصل عدالت و آزادی رای مردم بود، جنبش سبز نیز در ادامه همان جنبش ها و به ویژه انقلاب 57 و به منظور تحقق اصل حاکمیت مردم و آزادی انتخابات می باشد.
سئوال: با توجه به شباهتی که بین نهضت ملی و جنبش سبز بیان فرمودید، چه توصیه ای برای اتحاد و انسجام بیشتر رهبران جنبش سبز از جمله کروبی و موسوی دارید تا جریان مصدق – کاشانی تکرار نشود.
پاسخ: قطعا هر یک از این بزرگان، از آن که با تجربیات، حوادث تلخ و شیرین، نشیب و فرازها و آزمون های دشوار، درس های گرانبها با خود دارند تا مدد کارشان در انجام مسئولیت خطیری باشد که بر عهده گرفته اند. هر سه رویداد بزرگ تاریخ معاصر حاوی درس های بزرگی است که غفلت از هر یک می تواند به تکرار همان اشتباهات و شکست ها و خسران های اجتناب ناپذیر بینجامد.
سنگ اولیه راه سبز امید بر پایه های درستی استوار شده است، با توجه به ویژگی های فراطبقاتی و فراحزبی باید در عمل نیز نیروهای اجتماعی و اقوام و اصناف را که نقشی مولد و مفید در توسعه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایران دارند باید در خود جای دهد، برای این منظور رهبران و فعالان راه سبز امید باید ضمن یک تعامل فعال و گفتگوی موثر ضمن ایجاد همدلی با خواسته های کارگران، کشاورزان، پیشه وران، کسبه و تجار و هم چنین اقوام مختلف ایرانی که هر یک به نوعی از تبعیض های سیاسی، اجتماعی رنج برده و می برند در این نکته تردیدی نگذارند که تحقق هدف های جنبش سبز در بردارنده خواسته و حقوق اساسی برای همه مردم ایران است که جز با اتحاد و همدلی و همبستگی در یک اقدام واحد و یکپارچه تحقق پذیر نیستند، باید نشان دهند که قدرت عبور از درون که هیچ یک از این نیروها برای دستیابی به خواسته های بر حق خود به تنهایی قادر به گذر از موانع سخت کنونی نیستند. در واقع:
- رهبران جنبش باید حضوری پر رنگ در میان مردم داشته باشند و برای گفت و گوی مستقیم، صریح و صادقانه با مردم و همچنین با در میان گذاشتن حقایق، و ارائه راهکار برای مشکلات هیچ فرصتی را از دست ندهند.
– با توجه به نقش مراجع و همچنین در کنار مراجع، روشنفکران که در بیداری و روشنگری و حمایت از حقوق مردم داشته اند، و این نقش به خاطر محدود شدن آزادی و استقلال فکری و ارادی درونی حوزوی در دوران بعد از انقلاب، به شدت کم رنگ شده، به همین جهت فعالان راه سبز امید می توانند با توسعه روابط و گفت و گو با محافل علمی- حوزوی، در باز کردن استقلال مداری دینی، مدرسان و مجتهدان و مراجع موثر و مفید واقع شوند.
- گفت و گو و تعامل نزدیک و بی و اسطه مستمر رهبران راه سبز امید با توده های میلیونی و فعالان جنبش در سراسر کشور ، آنان را از دیدگاه های انتقادی و نظریات مبتکرانه و ظرفیت ها و محدودیت های جامعه و جنبش مطلع می سازد در ضمن ضرورت پاسخگوئی به همگان ، امکان بروز کژرفتاری و بداخلاقی و نزاع های غیر اصولی رهبران و فعالان را به حداقل می رساند و قابل کنترل می سازد.
سرانجام رهبران راه سبز امید سعه صدر و مدارای لازم را برای جذب همکاری ها و ابتکارات و هم فکری ها جهت جلوگیری از تک روی ها و دسترسی به اصول و هدف که راهبرد آن را پذیرفته اند، از خود نشان دهند تا همه از ظرفیت های وسیع جهت نتیجه استفاده نمایند.
سئوال:رهبران جنبش بر مبارزه قانونی پای فشاری می کنند که هدفی جز اجرای کامل قانون اساسی را ندارند. از طرفی حاکمیت نیز سرکوب اعتراضات مردمی را به استناد قانون توجیه می کند و موسوی و کروبی را به سر ننهادن به قانون و دیکتاتوری متهم می کند. با توجه به این واقعیت که قانون اساسی ایران دارای تناقضات زیادی است که مهم ترین شان تناقض میان حاکمیت و ولایت فقیه است، پرسش این است: کدام شیوۀ مبارزه، قانونی یا مسالمت آمیز؟
پاسخ:مشی اصلی تمامی جنبش های ملی معاصر ایران در انقلاب مشروطه تا امروز مدنی و مسالمت آمیز بوده است مواردی از قهر و خشونت از سوی گروههایی از مردم در مقاطعی، عکس العملی خارج از قاعده در برابر اعمال خشونت گسترده و سیستماتیک از سوی حاکمیت های استبدادی و دولت های اقتدارگرا بوده است، به طور مثال اگر محمد علی شاه به یاری قزاقان روسی و حمایت دولت روسیه مجلس شورای ملی را به توپ بست و مشروطیت را تعطیل و ده ها نفر از آزادی خواهان و نماینده گان مردم را به دار نمی کشید، حرکت های مسلحانه از سوی آزادی خواهان در گیلان و بختیاری پدید نمی آمد، و یا اگر محمد رضا شاه به یاری انگلیس و امریکا، بر ضد دولت ملی و منتخب مردم دست به کودتا نمی زد و در سال های بعد از آن صدها نفر از آزادی خواهان را اعدام و شکنجه نمی کرد، جنبش های مسلحانه از سوی گروهی از مبارزان شکل نمی گرفت. اما به رغم این واکنش ها جنبش عمومی مردم به صورت مدنی و مسالمت آمیز با حضور میلیونی در میادین و خیابانها پیروزی ملت را محقق ساختند. انتقاد و اعتراض بر ضد اقدامات حکومت اگر مسالمت آمیز باشد، یکی از حقوق اساسی ملت است که در قوانین اساسی دنیا از جمله در قانون اساسی جمهوری اسلامی به رسمیت شناخته شده است. اصل 27 قانون اساسی صراحت داردکه راه پیمایی مردم اگر همراه با حمل سلاح و تخریب نباشد، آزاد است. این آزادی هیچ قید و شرطی جز همان که در اصل مزبور آمده ندارد، پس اعتراض مسالمت آمیز حق قانونی مردم است و مردم همین مشی را برای دستیابی به حقوق خود دنبال می کنند، البته راه پیمایی یک شکل از اعتراض مسالمت آمیز است مردم می توانند از سایر اشکال نظیر انتشار نشریه، نوشتن مقاله، ابزار ... ،برگزاری اجتماعات مسالمت آمیز و از جمله توسط شبکه های اینترنتی استفاده کنند. و اما اعتصاب یعنی خودداری از انجام کار به عنوان نوعی اعتراض به شرایط کار یا هر هدف مشروع دیگر همانند راه پیمایی اگر بدون خشونت و تخریب و به طور مسالمت آمیز و آرام باشد، از حقوق اساسی شناخته شده در همۀ نظام های دموکراتیک برای بیان اعتراضات مردم است.
سئوال: گروهی محدود بودن جنبش به تهران و یکی دو شهر بزرگ و ریشه داشتن جنبش در طبقۀ متوسط را نقطۀ ضعف آن می دانند، ارزیابی شما در این باره چیست؟
پاسخ: خاستگاه اولیه و پایگاه اصلی همه جنبش های بزرگ ملی ایران از مشروطه تاکنون در درجۀ اول پایتخت و چند شهر بزرگ بوده است. دلیل آن هم روشن است. تراکم بیشتر جمعیت، درصد بالای افراد تحصیلکرده در شهرهای بزرگ، وجود مراکز بزرگ آموزشی و دانشگاهها، و جود سازمانها و ادارات دولتی، وجود نشریات و روزنامه های بیشتر، کارخانه ها و مراکز تولیدی و اقتصادی متعدد و متنوع و حضور نمایندگی دولت های خارجی، رشد طبقۀ متوسط و تحصیلکرده نیز در شهرهای بزرگ بیشتر است. مجموع این علل و عوامل باعث تمرکز بیشتر فعالان سیاسی و سازمانها و احزاب و سیاستمداران حرفه ای و انجمن های فرهنگی و اجتماعی در پایتخت و چند شهر بزرگ است. لذا روشن است که جنبش ها در این مراکز نطفه بدهند و رشد کنند. و در صورت تداوم تدریجا به سایر شهرها نیز گسترش پیدا کنند. اما این ویژگی منحصر به ایران نیست در سایر کشورها از جمله ممالک اروپایی و آمریکائی نیز جنبش های سیاسی و اعتراضی ابتدا و بیشتر در پایتخت و یکی دو شهر بزرگ اتفاق می افتد و به ندرت حالت سراسری پیدا می کند. سراسری شدن یک حرکت معمولا بعد از یک دوره طولانی پایداری و کسب موقعیت های اولیه اتفاق می افتد. البته درگیر شدن همۀ قشرها و طبقات ناراضی برای پیروزی یک جنبش اهمیت زیادی دارد. فعالان و رهبران جنبش سبز باید ضمن تماس و تعامل مستقیم با قشرها و طبقات دیگر جامعه، کارگران و معلمان و نیز احترام و ارتباط میان هدف های جنبش سبز و خواست های صنفی و مدنی و حقوق آنان را یاد آور شوند. با نشان دادن همدلی، همراهی آنها را با جنبش سبز که هدف هائی فراگیر و فراطبقاتی دارد جلب نمایند.
سئوال: نگاه شما به بنیان نهادن تشکیلات راه سبز امید چگونه است؟
پاسخ: به نظرم اصول اعلام شده به عنوان اساس تشکیلات جنبش سبز، درست و متناسب با ماهیت و هدف (فراطبقاتی و فراحزبی و فرا ایدئولوژیک) این جنبش است. البته انتخاب درست اصول و مدل سازماندهی یک عامل ضروری است ولی به تنهایی موقعیت آن را تضمین نمی کند.
سئوال: نگاه شما به تاثیر گذاری حوزه در این شرایط چگونه است و این که آیا حوزه می تواند همانند جنبش مشروطه، نهضت ملی، انقلاب بهمن 57 نقش به سزایی را در این زمان ایفا کند.
پاسخ: در دوران بعد از انقلاب 57 و با تاسی نظام جمهوری اسلامی که در آن روحانیت در راس حکومت قرار گرفت به تدریج مدیریت اداری و منابع مالی و سازمان های روحانیت و حوزه علوم های درسی - دینی به دولت وابسته شدند و مشاغل زیادی را در پست های مختلف اداری، سیاسی، نظامی و امنیتی اشغال کردند، روحانیت که پیش از آن نهادی مستقل از دولت و اغلب منتقد و مدافع حقوق مردم و پناهگاه مردمی بود که از ستم و تجاوز حاکمیت به آنان پناه می بردند به یک نهاد دولتی و نیروی مسلط به قدرت تغییر مکان دادند. از آن پس بخش اصلی انتقادات و اعتراضات مردم علیه حاکمیت، مستقیما متوجۀ روحانیون بوده است. از این رو نفوذ اجتماعی و معنوی آنان در میان مردم نسبت به دوران پیش از انقلاب به شدت کاهش یافت. اما همه فقها و مراجع وابستگی به دولت و دفاع از حاکمیت را نپذیرفتند. و با حفظ استقلال سیاسی و مالی از دولت، حق اعتراض و انتقاد را برای خود نگه داشتند. بسیاری از این افراد اساسا وارد میدان سیاست نشدند و بعضی حتی به انتقاد پرداختند. با این حال هنوز جامعه به لحاظ مذهبی (نه سیاسی) با فقها و مجتهدین پیوند دارند و آنها از این بابت در میان توده دارای نفوذ کلام زیادی هستند، لذا اگر بر رویه گذشته در حمایت از مردم که حقوق اساسی شان توسط حکومت تضییع شده است ادامه دهند. مردم در پی گیری و ادامۀ مطالبات خود ترغیب شده و با پشتوانه قوی تری ایستادگی خواهند کرد. در حال حاضر مراجع و مجتهدین در موقعیتی نیستند که همانند دوران مشروطه و انقلاب 57 به طور موثری ایفای نقش کنند اما اگر دوباره در مسیر استقلال از دولت گام برداشته و با خواست های مردم همدلی نشان دهند و در این کار مداومت خرج دهند بخشی از نفوذ سیاسی از دست رفته را باز یافته و حضورشان جنبش مردم را مقاوم تر می کند.
سئوال: همان طور که مطلعید آقای شاهرودی در قوه قضائیه مسند خودشان را به آقای صادق لاریجانی واگذار کردند، به نظر شما این انتصاب چه تاثیری بر روند اعتراضات مردمی خواهد گذاشت؟
پاسخ: با توجه به این که فرد جدید، عضوی از یک خانواده قدرت در طبقه حاکمه ایران و از کارگزاران اصلی در هیئت حاکمه هست، امیدوارم اگر قرار نیست در جهت استقلال قوه قضائیه و ممانعت از مداخله نهادهای دولتی امنیتی در وظایف این نهاد قضاوت اقدام موثری صورت گیرد، حداقل وضع از آن چه که هست بدتر نشود و به ویرانه ای که رئیس پیشین تحویل گرفتند بازگشت ننمایند. با این وجود نباید احتمال وقوع برخی تغییرات مثبت را در واکنش به جنبش کنونی و بحران هائی که نظام قضائی درگیر آنهاست، از نظر دور دانست و باید تاکید کنم که بسیاری از حکومت های اقتدارگرا بعد از سرکوب حرکت های اعتراضی مردم، جهت آرام سازی دست به اصلاحاتی می زنند که به نوبۀ خود پیشرفت بعدی جنبش ها را سبب می شوند.
سئوال: شما به عنوان یکی از چهره های شاخص مبارزاتی در نیم قرن اخیر چه پیشنهاد و نظری برای گروه های منتقد و معترض دارید؟
پاسخ: توصیه به همدلی بیشتر برای دستیابی به درک مشترک و دوستی در شرایط و موقعیت کنونی، و این که حرکت بر حق مردم در کوتاه مدت به نتایج مورد انتظار نرسید مایوس نشوند، بلکه دراز مدت شدن جنبش و تحول تدریجی فرصتی است تا جامعه و نیروهای پیشرو به پختگی و بلوغ بیشتری دست یابند و شکاف ها و خلاء های فکری و فرهنگی که موجب بروز تنش ها و کشمکش های فرساینده می شوند پر شوند. توسعه سیاسی با توسعه فرهنگی همراه و متوازن پیش رود و در هر جا به تدریج و هر موقعیتی که هستند به شبکه گسترده جنبش راه سبز امید وصل شوند و توانائیها و خلاقیت های خود را هماهنگ با دیگران در جهت روشنگری میان مردم و اعتلای سطح حرکت و گسترش آن به درون سایر قشرها و طبقات جامعه به کار گیرند. و قبل از هر چیز مطالبات خود را در سطح مطالبات عمومی و ملی این مرحله نگاه دارند.
جنبش سبز برای صیانت از آراء مردم یعنی آزادی انتخابات، آزادی های عقیده، مطبوعات و احزاب و ... حق حاکمیت مردم شکل گرفته است. این حقوق در قانون اساسی شناخته شده است و می تواند وسیع ترین شکل حمایت قشرها و طبقات مردم و بخش های دیگر از نیروهای درون حاکمیت را جلب کند، هر نوع چپ روی و یا راست روی، افراط و تفریط، جنبش را از حمایت بخش مهمی از نیروها محروم می کند. آزادی انتخابات و اصالت آرای مردم در عنوان اساس مشروعیت حکومت و نظام سیاسی کشور، از اصولی است که همه جا می توان از آن دفاع کرد.
گزارش توسط یکی از هواداران جنبش مسلمانان مبارز